«سنو»؛ دیار آسیابهای آبی

روستای سنو از روستاهای براکوه شهرستان گناباد می باشد که در عرض جغرافیایی 34 درجه و 18 دقیقه و طول جغرافیایی 58 درجه و 26 دقیقه قرار گرفته است.
این روستا در غرب گناباد و در ارتفاع هزار و 445 متر از سطح دریا و در شرق رشته کوه بین فردوس و گناباد قرار دارد. فاصله آن از مرکز شهرستان 25 کیلومتر می باشد.
پیشینه تاریخی
آثار و بناهای تاریخی به جا مانده از قدیم و همچنین حکایتهای تاریخی پیرامون این روستا قدمت آن را به بیش از 1500 سال قبل می رساند. آنچه که در طول تاریخ این روستا را متمایز از سایر نقاط تاریخی کشور کرده است آب فراوان و چشمه معروف آن می باشد. حکایتهای تاریخی پیرامون آب سنو دلیل بر شهرت و اهمیت آن در گذشته تا به امروز بوده است، به طوری که وقتی طاهر آب شناس از این منطقه عبور می کرده است به همراهان گفته است، زودتر از این جا برویم و او در جواب علت آن گفته است که اگر گناباد خراب شود یا به وسیله باد خواهد بود یا با طغیان آب چشمه سنو.
وجه تسمیه و سابقه تاریخی
«سنو» یک کلمه فارسی است که تلفظ آن به کسر سین و ضم نون می باشد. در اصل کلمه عربی بوده (صنو یا ثنو) که به فارسی برگشته است.
عده ای معتقدند که سه برادر به این منطقه وارد شده و به خاطر آب زیاد سکنا گزیده اند و آب به هدر رفته ای را که تا نزدیکی گناباد می رفته، کم کم به کنترل درآورده و مصرف کرده اند و این سه نفر چون هنگام ورود به این محل سه عدد نان همراه داشته اند این محل را سنو گفته اند.
آثار تاریخی
در روستای سنو تاکنون 20 اثر تاریخی شناسایی شده است که تنها هفت آسیاب آبی سر آسیاب سنو در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مهمترین آثار تاریخی موجود در روستا منازل تاریخی آن شامل منزل محمدحسن قهرمانی، منزل قهرمانی، ایوان منزل میرزا احمدحسینی، برج تاریخی حصارده، قلعه سر آسیاب، آب انبارها و حمام قدیمی روستا می باشد. مساجد این روستا نیز دارای قدمت زیاد و معماری منحصر به فردی بوده که طی سالهای گذشته تخریب گردیده است.
مراکز تفرجگاهی و جاذبه های گردشگری
قرارگیری روستا در پایکوههای رشته کوه کمرزرد باعث شده است که محیطی طبیعی بکر و دست نخورده بسیار زیبایی به وجود آید، به طوری که در جنوب غرب روستا منطقه خوش آب و هوایی به نام کیس آب وجود دارد که علاوه بر اهالی روستای سنو و روستاهای همجوار، از شهر گناباد نیز جهت گذران اوقات فراغت به این منطقه مراجعه می نمایند.

 از دیگر مناطق تفریحی و ییلاقی سنو که در دل خود چشمه های فراوانی دارد می توان از روستای سر آسیاب، دره نخو، تنگل سنو، سبقی و... نام برد.
بعضی از کارشناسان معتقدند، آب چشمه سنو از یک دریاچه و غار درون کوههای زرد سرچشمه می گیرد. غار سنو چیزی شبیه به غار علی صدر همدان و شاید عظیم تر از آن باشد که تاکنون مورد کاوش قرار نگرفته است. مساحت این سفره آب زیرزمینی 12 میلیون مترمربع است.
کار صنایع دستی در روستای سنو بیشتر توسط زنان انجام می گیرد که کمک خوبی به اقتصاد خانوار می کند. صنایع دستی در روستای سنو شامل قالیبافی، پارچه بافی، پلاس بافی، دوخت لباسهای سنتی و... بوده است که امروزه تقریباً به فراموشی سپرده شده است.
آداب و رسوم
مردم روستای سنو نیز از قدیم رسوم مختلفی در نوروز، مراسم عروسی، محرم و... داشته اند که البته امروزه بخش زیادی از آن به فراموشی سپرده شده است، اما آنچه در این بین متمایز است آیینهای مرتبط با چشمه سنو می باشد که به دلیل قداست ویژه ای که آب نزد ایرانیان و مسلمانان دارد، هنوز در بین مردم وجود دارد.هم اکنون هر ساله در اردیبهشت ماه مراسم بلغورپزان در محل چشمه سنو برگزار می شود.
در این مراسم آیینی همه مردم روستا در محل چشمه سنو که آرامگاه یکی از بزرگان روستا می باشد با ذبح گوسفند و پختن بلغور و توزیع بین اهالی مراسم دعا و نیایش به خاطر این نعمت بزرگ برگزار می کنند.یکی دیگر از آیینها مراسم روشن نمودن چراغ عصا می باشد. در این مراسم افرادی که نذر و نیازی دارند در محل عبور آب چشمه، جمع می شوند و به تعداد نذرهایی که دارند پنبه روشن می کنند و محصولات خود مانند بادام، کشمش و... را به عنوان مشکل گشا در بین مردم پخش می کنند.بازیهای محلی نیز اهمیت خاصی در بین مردم دارند و از مهمترین این بازیها می توان به گال بازی، کبدی، کلاه حصوبک، قلعه بازی و... نام برد.